Administracja Donalda Trumpa planuje przesunąć część pieniędzy z dopłat do opieki nad dziećmi na wsparcie małżeństw, w których jedno z rodziców zostaje w domu. Eksperci podkreślają, że w bogatych krajach to rozwiązanie wyjątkowe, bo większość państw nie uzależnia pomocy rodzinom od stanu cywilnego.
Na czym polega propozycja
Jak podał New York Times, środki dziś przeznaczane na dopłaty do opieki nad dziećmi dla pracujących rodziców o niskich dochodach miałyby częściowo trafić do biednych małżeństw z jednym żywicielem rodziny. Z dopłat korzysta dziś głównie samotnych rodziców. Szczegółów jest na razie niewiele.
Według Daniela L. Carlsona z University of Utah pod ten model pasuje tylko około 20% amerykańskich rodzin z dziećmi. Jennifer Glass z University of Texas w Austin powiedziała, że nie zna żadnego kraju europejskiego, który wiązałby świadczenia rodzinne z małżeństwem i pozostaniem jednego z rodziców w domu na pełen etat.
Jak wygląda to w innych krajach
W porównaniu 15 krajów rozwiniętych samotni rodzice z jednym dzieckiem poniżej szóstego roku życia dostawali średnio od 3 do 5 tys. dolarów rocznie. Rozstrzał był jednak duży: od 1,5 tys. do ponad 20 tys. dolarów. Wiele państw mocno dotuje też żłobki i przedszkola dla wszystkich. W Szwecji opłata za opiekę nad pierwszym dzieckiem nie przekracza 180 dolarów miesięcznie.
- Szwecja przez osiem lat testowała dopłaty dla rodziców zostających w domu, niezależne od stanu cywilnego. Krytycy nazwali je „pułapką gospodyni domowej”, a w 2016 roku świadczenie zlikwidowano.
- Niemcy wypłacają wszystkim rodzicom 259 euro miesięcznie na dziecko. Samotni rodzice mogą dostać dodatek, jeśli drugi rodzic nie płaci wystarczających alimentów.
- Holandia i Szwecja dodają samotnym rodzicom miesięczne świadczenia ponad zasiłek powszechny.
- Dania oferuje samotnym matkom m.in. dodatkowe zasiłki i 22 tygodnie płatnego urlopu więcej.
Wyjątkiem są Węgry, które część świadczeń uzależniają od małżeństwa. W 2019 roku ogłosiły bezodsetkową pożyczkę w wysokości około 31 tys. dolarów dla młodych żon, częściowo umarzaną po urodzeniu dwojga dzieci, a w całości po trzecim. Patrick Brown z konserwatywnego think tanku Ethics and Public Policy Center zauważa, że nie przyniosło to wyżu demograficznego, ale zahamowało na Węgrzech wzrost odsetka dzieci wychowywanych przez samotne matki. Nawet tam jednak najhojniejsze ulgi, jak zwolnienie z podatku dochodowego matek co najmniej dwojga dzieci, dostają tylko kobiety pracujące.
Samotne matki a ryzyko ubóstwa
Badanie z 2024 roku pokazuje, że w USA prawdopodobieństwo ubóstwa dziecka rośnie o prawie 10 punktów procentowych, gdy mieszka ono z samotną matką, a nie w rodzinie z dwojgiem rodziców. W 24 z 30 bogatych krajów takiej różnicy nie ma wcale. W Holandii i Danii dzieci samotnych matek są nawet rzadziej biedne niż dzieci w rodzinach pełnych. Współautor badania David Brady podsumował to krótko: „Różnica polega na tym, że rząd wkracza i pomaga”.
Krytycy ostrzegają też, że przesunięcie pieniędzy może uderzyć w placówki opieki, bo większość środków trafia właśnie do nich. Mogłyby one podnieść ceny albo się zamknąć. Według analizy Sophie Collyer grupa, na którą miałyby trafić pieniądze, jest już lepiej sytuowana niż rodziny z jednym rodzicem. Wiceprezydent JD Vance, jeden z głównych zwolenników pomysłu, twierdzi, że długie godziny w żłobku szkodzą małym dzieciom.
Co z tego dla polskiego czytelnika
Propozycja dotyczy wyłącznie Stanów Zjednoczonych i nie ma bezpośredniego wpływu na Polskę ani na przepisy unijne. Warto jednak wiedzieć, że w Polsce świadczenie 800 plus przysługuje na dziecko niezależnie od tego, czy rodzice są w związku małżeńskim. Ten model jest bliższy europejskiej większości niż amerykańskiemu pomysłowi.
Spór pokazuje też, że w polityce rodzinnej krajów o wysokiej aktywności zawodowej kobiet wsparcie opiera się zwykle na liczbie dzieci i dochodach, a nie na formie rodziny. Eksperci cytowani w artykule uważają, że zachęty do zostawania w domu nie podnoszą wyraźnie liczby urodzeń. Według Glass kraje wspierające pracę kobiet w latach rodzenia dzieci utrzymują na ogół wyższą dzietność.
Źródło: The Guardian – „A Trump proposal would punish single parents. Other wealthy countries have a different approach”
